Τρίτη, 9 Φεβρουαρίου 2016

Τhe Cretan Guard - Real or not?

In Osprey Men-at-Arms series' "the Varangian Guard 988-1453" a Cretan guardsman is depicted.[1]
The soldier supposedly belongs to the Cretan Guard who fought in the final siege of Constantinople in 1453.
The source mentioned is an icon from Megali Panagia in Patmos island. [7]

 1. Cretan archer. Osprey's "the Varangian guard"

Searching the subject, we discovered many icons of military saints with an almost identical clothing and equipment. [2][3][5][6][7]
Saint Theodore Teron, saint George, saint Merkourios and saint Fanourios all members of the same guard?
They wear a richly decorated cuirass- probably of hard leather-with pteryges for their waist, pinkish boots and even trousers with the same square piece of cloth on the knees.
Inside the leather corslet a long sleeved mail hauberk is worn and also rerebraces for the protection of the upper arms.
Weapons include sword, spear, bow and cuiver and round or square shield.

2.An excellent st.Theodore Stratelates slaying the dragon
Both works of Angelos Akotantos -15th century. From Athens byzantine museum and Heraklion icon gallery

The best and earliest of these works are signed by the painter Angelos Akotantos who lived and worked in Venetian Crete in the first half of the 15th century.
Some other icons seem to be later copies of his works (second half 15th-16th century). [5][6]

So, the question is : Could this be a realistic image of the Cretan warrior?

Let's face the facts...
Around 1450, Crete was already nearly 250 years under Venetian rule. In the Roman empire of the time, the army consisted of foreign mercenaries, few thousands of militia and city guardsmen and a handful of imperial guards and nobles.
After the civil wars and the Serbian and Ottoman conquests- already since the 1370's-  the local smiths and workshops stopped producing byzantine weapons and armors in large scale.
Probably the few rich nobles and guardsmen carried Italian or Turkish weapons.

The corslet of these saints seems rather an artistic conception. Copying the older byzantine and ancient style of cuirass with pteryges, it does not seem possible for this era.
Same goes for the wrapped boots.
Already since the 13th century a turn to unrealistic ancient looking depiction of military saints is obvious in byzantine art.
Akotantos follows this trend, in several other of his known works. [8][9]

On the other hand he seems to have painted some of the body armor and the weapons like the ones of his time.
In Archangel Michael icon, the leg protection, as well as the sabre seem contemporary.

In the icons under discussion, the mail shirt, the rerebraces, the sword and some shields could certainly be part of a 15th century Cretan warrior's armor.
Especially these hardened leather rerebraces were popular among Venetian nobles about a century earlier. The light armed locals may continued using them.

 4."Knight Collalto" - mid 14th century. Osprey's "the Venetian Empire", plate B
 5,6.Saint George killing the dragon, Saint George and Saint Mercurius. 16th century icons. Imitation of Akotantos' prototypes.

 7.The original of Osprey's plate. Saint Fanourios. Fine work of Angelos Akotantos. 15th century

8.Another depiction of st. Fanourios by the same artist. Body armor here is a stylized byzantine klivanion of earlier centuries.
9.Archangel Michael and the rich man. Here, the artist combines the unrealistic body armor with the contemporary plate leg protection. (combination with the wrapped boots seems funny)

10.Evangelist Mark -protector of Venice-  as a cardinal with his symbol, the lion.
Angelos Akotantos, mid 15th century

PS: In the same edition, we spotted some more fails, like the polearm-sickle  rhomphaia of the Varangians [11] and the weird weapon of Megalodiermineutis [12] based on an ill-shaped seal.[13]

                                                                                             11.        12.                                                                                              

Σάββατο, 23 Ιανουαρίου 2016

The flag of Megas Doux

Megas Doux's flag 

"and they, who are in the other (ships) as commanders ("kephalai") display the usual royal flag ("flamoulon"), which is the cross with fire steels ' but him, Megas Doux, the column of the king on horse" 

( "και οι μεν εις τα έτερα (πλοία) ευρισκόμενοι άρχοντες ως κεφαλαί ιστώσι το σύνηθες βασιλικόν φλάμουλον ήτοι τον σταυρόν μετά πυρεκβόλων' ούτος δε ο μέγας δουξ την του βασιλέως στήλην ίστησιν έφιππον" )

-Pseudo-Codinos, De officialibus palati Constantinopolitani (Peri offikion)

Megas Doux was the General commander of the byzantine Navy since the 1080's.
His flag that in this passage is described, was similar to one of the "Royal Flags (flammoula)" as it is also mentioned in the same source.
The column with the emperor's equestrian statue was undoubtedly that of Justinian's in the Augoustaion main square of Constantinople.
It is described by various pilgrims and travelers and survived until short after 1453 and the Ottoman conquest of the city. 

Justinian's statue on the column (left, contemporary drawing 1430 -right, modern representation)

the emperor in a ship with 5 flags (Skylitzes manuscript 12-13th cent)

Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015

Coins of Macedon - The Argeads before Philip

Alexander I  (498-454 BC)

Perdiccas II (448-413 BC)

Archelaus I (413-399 BC)
Stater, Aigai

Aeropus II (399-396 BC)
Stater, Aigai

Pausanias (393 BC)
Stater, Aigai

Amyntas II (393 BC)

Amyntas III (392-370 BC)

Alexander II (370-368 BC)

Perdiccas III (368-359 BC)
Diobol, Pella

Παρασκευή, 5 Σεπτεμβρίου 2014

"Ταξιδιωτικός οδηγός" Αμφίπολης

Εν αναμονή του ανοίγματος του περιβόητου τάφου στο λόφο Καστά της Αμφίπολης και καθώς αρκετοί φιλίστορες και περίεργοι φθάνουν στον χώρο, θα παραθέσουμε κάποια από τα ενδιαφέροντα μνημεία της περιοχής, ώστε να μην φύγουν απογοητευμένοι οι επισκέπτες από τον φυλασσόμενο και φυσικά κλειστό στο κοινό, τάφο.

Η Αμφίπολη βρίσκεται στις εκβολές του Στρυμόνα και στο μυχό του κόλπου του Ορφανού, σε έναν όμορφο και πλούσιο σε ιστορία τόπο.

 Xάρτης της περιοχής
(κλικ για μεγέθυνση)


Η αρχαία Αμφίπολις ιδρύθηκε το 437/6 π .Χ. από τους Αθηναίους σε θέση παλαιότερου οικισμού. Ο αρχαιολογικός χώρος είναι εκτεταμένος και ουσιαστικά αποτελεί όλο το τμήμα γης που περικλείεται από την στροφή της κοίτης του Στρυμόνα, λίγο πριν την εκβολή του.
Μικρό μόνο μέρος της αρχαίας πόλης έχει αποκαλυφθεί. Στα νότια διακρίνονται τα ερείπια του Γυμνασίου και ρωμαϊκής οικίας, ενώ προς βορρά μέρος των τειχών της πόλης -στο χώρο που κάθε καλοκαίρι γίνεται το φεστιβάλ Αμφίπολης.
Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι οι αρχαία γέφυρα του 5ου αι.π.Χ (πόρος του Μαρμαρίου κατά τον Μεσαίωνα) από την οποία εκτός από τα πέτρινα θεμέλια, έχει διατηρηθεί πλήθος ξύλινων πασσάλων.

 χάρτης της Αρχαίας πόλης

 τοιχογραφία από οικία ελληνιστικών χρόνων

τα τείχη

η αρχαία γέφυρα


Το μουσείο της Αμφίπολης είναι ένα μικρό και σύγχρονο μουσείο με αξιόλογα ευρήματα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν έγχρωμα αγγεία με παραστάσεις κλασικής εποχής, χρυσά κοσμήματα και η αργυρή λάρνακα με το χρυσό στεφάνι, που πιθανόν ανήκουν στον Σπαρτιάτη στρατηγό Βρασίδα. Ο τάφος του στρατηγού βρίσκεται στην πίσω αυλή του μουσείου.

 Αγγείο με αμαζονομαχία

 η αργυρή λάρνακα και το χρυσό στεφάνι, πιθανότατα του Σπαρτιάτη στρατηγού Βρασίδα


Η πόλη συνέχισε να ακμάζει και τη ρωμαϊκή περίοδο, καθώς ήταν σημαντικός σταθμός στην Εγνατία Οδό. Με την έναρξη των βαρβαρικών επιδρομών όμως, συρρικνώθηκε εντός σαφώς μικρότερου περιβόλου τειχών. Παρά το μικρό της πλέον μέγεθος διατήρησε τη σημασία της, όπως δείχνουν οι 4 βασιλικές που ανασκάφθηκαν εντός της πόλης και διέθεταν περίτεχνο μαρμάρινο διάκοσμο και ψηφιδωτά.
Ο αρχαιολογικός χώρος είναι επισκέψιμος.

 παλαιοχριστιανική Αμφίπολις

σχέδιο της πόλης

ο αρχαιολογικός χώρος

κιονόκρανο 4ου-5ου αιώνα μ.Χ


Δεν θα αναφερθούμε αναλυτικά στον λέοντα της Αμφίπολης, καθώς και η παραμικρή λεπτομέρεια για αυτόν έχει περιγραφθεί  στα πρόσφατα ρεπορτάζ... Σε γενικές γραμμές, πρόκειται για μνημείο των τελών του 4ου αι.π.Χ. η φυσική θέση του οποίου ήταν στην κορυφή του τύμβου Καστά και όχι δίπλα στη σιδερένια γέφυρα, ενώ η βάση του χτίσθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από υλικό που προερχόταν από τον περίβολο.

ο λέοντας στο βάθρο του


Στην περιοχή συναντάμε τρεις πύργους και τα ερείπια ενός κάστρου της βυζαντινής εποχής.
Ο πύργος του Μαρμαρίου (Μαρμάριο λεγόταν ο μικρός οικισμός που αντικατέστησε την Αμφίπολη) βρίσκεται δίπλα στα αρχαία τείχη και τον σύγχρονο δρόμο. Χτίσθηκε το 1367 από τους αδελφούς Αλέξιο και Ιωάννη και παραχωρήθηκε στην Μονή Παντοκράτορος του Αγίου Όρους που οι ίδιοι ίδρυσαν.

Απέναντι, ο πύργος του Χάνδακα (ελαφρώς προγενέστερος) άνηκε στη Μονή Ζωγράφου.

Βορειότερα, ο πύργος της Κούτζης (Ευκαρπίας) σώζεται σε κακή κατάσταση. Είναι ορατός από τον δρόμο, χωρίς όμως εύκολη πρόσβαση.

Και οι 3 πύργοι εξυπηρετούσαν ανάγκες τόσο φρούρησης, όσο και συγκέντρωσης της σοδειάς και ανήκαν (κατά την κτίση τους ή περιήλθαν αργότερα) σε μονές του Αγίου Όρους.

Το κάστρο της Χρυσόπολης από την άλλη, αναπτύχθηκε τον 10ο αιώνα με την παρακμή της Αμφίπολης, και οι οχυρώσεις του ενισχύθηκαν κατά το οχυρωματικό πρόγραμμα του Ανδρόνικου Γ' Παλαιολόγου (14ος αιώνας). Σώζονται τμήματα μόνο των τειχών, δίπλα στη λιμνοθάλασσα που φιλοξενεί φλαμίνγκο και άλλα είδη υδρόβιων πτηνών.


πύλη Χρυσοπόλεως

η λιμνοθάλασσα δίπλα στο κάστρο

Στα δυτικά και στους πρόποδες των Κερδυλλίων υπάρχουν ερείπια χωριών που εγκαταλείφθηκαν σε διάφορες φάσεις κατά τον 20ο αιώνα, καθώς και η μεταβυζαντινή (ή βυζαντινή κατά άλλους) μονή των Ταξιαρχών στο Καστρί. Η περιοχή είναι κατάφυτη, ενώ αξίζει μια επίσκεψη και στο Αηδονοχώρι, μικρό χωριό με όμορφη παραδοσιακή αρχιτεκτονική.

το ερειπωμένο πλέον Καστρί
 η μονή Ταξιαρχών

Τέλος, όσο για τον τύμβο Καστά...ας κάνουμε υπομονή και ας ελπίσουμε να μας αποκαλύψει κάτι ενδιαφέρον...

Παρασκευή, 13 Ιουνίου 2014

Πύργοι και Κάστρα στην Μακεδονία - ΝΕΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ

Πύργοι και Κάστρα στη Μακεδονία - ΝΕΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ

Λόγω της αύξησης των θεμάτων στο παρόν ιστολόγιο, δημιουργείται νέο με τίτλο "Βυζαντινοί πύργοι και κάστρα" ("Byzantine towers and castles"), με αντικείμενο τις μεσαιωνικές οχυρώσεις στην ελληνική Μακεδονία καταρχήν.

Προς το παρόν, τα αντίστοιχα θέματα θα φιλοξενούνται και στο protostrator.




Σύνδεσμοι για τα εώς τώρα δημοσιευμένα κάστρα και πύργους στο νέο ιστολόγιο:

Πύργοι και Κάστρα στη Μακεδονία - εικόνες
Πύργοι και Κάστρα στη Μακεδονία - Χάρτης-Λίστα
Πύργος των Μαριανών
Πύργος του Μαρμαρίου
Πύργος του Αγίου Βασιλείου
Μονή Ζυγού -Φραγκόκαστρο
Κάστρο της Ρεντίνας
Μετόχι Κριτζιανών
Πύργος Βρασνών
Κάστρο της Ζίχνας
Διατείχισμα Κασσάνδρειας
Πύργος Ψαλίδας
Πύργος Α.Νικολάου -Μετόχι Χρυσοκάμαρου



Πέμπτη, 29 Μαΐου 2014

Ήρωας ή Άγιος;

(Με αφορμή την επέτειο της Αλώσεως)

Δύο Αυτοκρατορίες, δύο Ηγέτες και δύο τελείως διαφορετικές ιστορίες.

Τόσο ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος -βασιλιάς της Κωνσταντινούπολης- όσο και ο Δαβίδ Μεγάλος Κομνηνός -βασιλιάς της Τραπεζούντας- βρέθηκαν αντιμέτωποι με τους Τούρκους και έναν άνθρωπο, τον Μωάμεθ τον Β' τον Πορθητή. Τους νίκησε και τους δύο, αλλά το τέλος τους ήταν εντελώς διαφορετικό.

22 Μαΐου 1453

Ο Μωάμεθ μέσω απεσταλμένου του μηνύει στον Κωνσταντίνο:
" ..Τί λέγεις; Βούλει καταλείπειν τήν πόλιν, καί ἀπελθεῖν ἔνθα καί βούλει μετά καί τῶν σῶν ἀρχόντων καί τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς, καταλιπών τόν δῆμον ἀζήμιον εἶναι καί παρ' ἡμῶν καί παρά σοῦ, ἤ ἀντιστῆναι, καί σύν τῇ ζωή καί τά ὑπάρχοντα ἀπολέσεις, σύ τε καί οἱ μετά σοῦ, ὁ δε δήμος αἰχμαλωτισθείς παρά τῶν Τούρκων διασπαρῶσιν ἐν πάσῃ τῇ γῇ..."
και ο Αυτοκράτωρ απαντά το ιστορικό:
"Το δέ τήν πόλιν σοί δοῦναι οὔτ' ἐμόν ἐστί οὔτ' ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ· κοινή γάρ γνώμη πᾶντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καί οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν" [1]
("Το να σου παραδώσω την πόλη, δεν είναι δικαίωμα ούτε δικό μου ούτε άλλου από τους κατοικούντες σε αυτή. Γιατί απόφαση όλων μας είναι να πέσουμε, αμυνόμενοι, με τη θέλησή μας και δεν θα λυπηθούμε τη ζωή μας")

Επτά ημέρες αργότερα, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος πέφτει μαχόμενος στην πύλη του Αγίου Ρωμανού.

Έχουν προηγηθεί οι απέλπιδες προσπάθειες να εξασφαλιστεί βοήθεια από τη Δύση, στο πλαίσιο των οποίων ο Αυτοκράτωρ επικύρωσε την απόφαση της Συνόδου της Φλωρεντίας (1439) για Ένωση των Εκκλησιών.
Αυτό αυτομάτως σημαίνει πως ο Κωνσταντίνος ήταν "αιρετικός" και "Ουνίτης" για την εκκλησία με σημερινούς όρους, ασχέτως αν το διοικόν ιερατείο της εποχής δεν τον αποκήρυξε ως τέτοιο.
Αν και πλέον οι περισσότεροι εκπρόσωποι της Εκκλησίας της Ελλάδος, μόνο εγκώμια έχουν να πλέξουν για τον αυτοκράτορα και ακόμη έχουν φιλοτεχνηθεί και κάποιες εικόνες που τον απεικονίζουν ως άγιο-μάρτυρα, ο Κωνσταντίνος δεν έχει ανακηρυχθεί άγιος.
Εκτός του αμαρτήματος της συνεννόησης με τον Πάπα, οι μάρτυρες του χριστιανισμού δεν πεθαίνουν στη μάχη, ακόμη κι όταν είναι στρατιώτες.

 Φορητή εικόνα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (20ος αι.)   -   Άγιος (Μέγας) Κωνσταντίνος.Τοιχογραφία από το Πρωτάτο, πρότυπο της προηγούμενης εικόνας

Αύγουστος 1461.

Ο Δαβίδ Μεγάλος Κομνηνός παραδίδει την Τραπεζούντα στον Μωάμεθ, μετά από πολυήμερη πολιορκία κι αφού ηττήθηκαν οι σύμμαχοί του και ναυάγησαν οι εκκλήσεις του για σταυροφορία από τη Δύση.
Το κράτος του Πόντου καταλύεται και υπογράφεται συνθήκη παράδοσης. Σύμφωνα με αυτήν, η πόλη και ο πληθυσμός δε θα πειραχτούν, ενώ ο -πρώην- αυτοκράτορας διατηρεί ακέραια την κινητή περιουσία του και επιπλέον του παραχωρούνται μεγάλες εκτάσης γης και του εξασφαλίζονται υψηλά εισοδήματα για αυτόν και την οικογένειά του. Η γη βρισκόταν στον κάμπο των Σερρών, μεταξύ του οποίου και της Αδριανούπολης μοιραζόταν πλέον το χρόνο του ο Δαβίδ.

Δύο χρόνια αργότερα όμως, στις 26 Μαρτίου του 1463, ο Δαβίδ Μέγας Κομνηνός και οι άρρενες απόγονοι του αυτοκρατορικού οίκου της Τραπεζούντας, συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη όπου περιορίστηκαν, στο Επταπύργιο. 
Εκτελέστηκαν την 1η Νοεμβρίου 1463, κατηγορούμενοι για συνωμοσία εναντίον του Σουλτάνου.
Τα σώματά τους, ύστερα από διαταγή του Μωάμεθ Β', πετάχτηκαν έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Στη συνέχεια περισυνελέγησαν και ενταφιάστηκαν κρυφά από την Ελένη Καντακουζηνή Μεγάλη Κομνηνή, η οποία ήταν παρούσα στις εκτελέσεις του συζύγου της και των παιδιών της. Ο Γεώργιος Μέγας Κομνηνός, γιος του Δαβίδ, δεν εκτελέστηκε τη μέρα εκείνη λόγω του νεαρού της ηλικίας του, όμως ακολούθησε τη μοίρα των δικών του αργότερα.

Αφορμή για να προχωρήσει ο σουλτάνος στην εξόντωση του έκπτωτου Μεγάλου Κομνηνού στάθηκε η αλληλογραφία του με τη Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή, στην οποία η Θεοδώρα εξέφραζε την επιθυμία της να σταλεί στη Μεσοποταμία κάποιος από τους γιους του Δαβίδ ή ο Αλέξιος Ε' Μέγας Κομνηνός. Οι επιστολές τέθηκαν υπόψιν του σουλτάνου, ενισχύοντας τις υπόνοιές του για μυστικές συνεννοήσεις ανάμεσα στον Δαβίδ και τη Θεοδώρα, με σκοπό την οργάνωση εκστρατείας εναντίον των Οθωμανών. [2]

Σύμφωνα με μία παράδοση όμως, ο Δαβίδ και οι γιοί του εκτελέστηκαν γιατί αρνήθηκαν να ασπασθούν το Ισλάμ. Σε αυτήν την παράδοση ακριβώς (μαζί με ενδεχομένως "εθνικούς" λόγους "δικαίωσης" του ποντιακού ελληνισμού για κάποιους..)  στηρίχθηκε και η πρόσφατη Αγιοποίηση του Δαβίδ Κομνηνού:
2 Αυγούστου 2013:
 "Μετά από σχετική εισήγηση του Σεβ. Μητροπολίτου Δράμας κ. Παύλου προς τη Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος και εν συνεχεία στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, πραγματοποιήθηκε η επίσημη Αγιοκατάταξη στο αγιολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησία του τελευταίου Αυτοκράτορος της Τραπεζούντος Δαβίδ του Μεγάλου Κομνηνού."

Σύγχρονη εικόνα που απεικονίζει τον Δαβίδ Μεγάλο Κομνηνό, τους 3 γιους και το ανιψιό του, ως Αγίους

Η αμφιλεγόμενη αυτή παράδοση δεν υποστηρίζεται από τις σύγχρονες πηγές της Αλώσεως. Η μόνη σχετική αναφορά βρίσκεται σε σημειώσεις Ευαγγελισταρίου από τη Μονή Θεοτόκου της Χάλκης όπου αναφέρεται "Κατά τήν 26ην τοῦ μηνός Μαρτίου τῆς ΙΑ΄ Ἰνδικτιῶνος τοῦ 1463 ἔτους, ἡμέρα Σαββάτω, πικροτάτη, ὥρα γ΄ ἐκρατήθη ὁ Ἅγιος ἡμῶν Αὐθέντης καί Βασιλεύς Τραπεζοῦντος κύριος Δαβίδ ὁ Μέγας Κομνηνός ἐν Ἀνδριανουπόλει καθειρχθείς σύν ἁλύσεσι ἐν τῷ Πύργῳ . Ἐν δέ τῇ πρώτῃ Νοεμβρίου, ἡμέρα Κυριακή καί ὥρα τετάρτη τῆς νυκτός ἐτελειώθη τῷ ξίφει ὁ αὐτός σύν ἅμα τοῖς τρισίν αὐτοῦ υἱοῖς καί τῷ ἀνεψιῷ, τῷ 1463 ἰνδικτιῶνος ΙΒ΄ ἐν Κωνσταντινουπόλει" .
Η συναξαριακή σημείωση ίσως υπονοεί μαρτυρικό θάνατο, αλλά δεν υπάρχει σαφής αναφορά για άρνηση προσχώρησης στο Ισλαμ, η δε αξιοπιστία της ανώνυμης και μεταγενέστερης πηγής είναι περιορισμένη.
Ακόμη, το γεγονός πως επί 2 έτη δεν υπήρξε πίεση για εξισλαμισμό, αν και άλλα μέλη της οικογένειας είχαν προσχωρήσει στο Ισλάμ, μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι λόγοι της εκτέλεσης ήταν άλλοι.

Ήρωας ή Άγιος λοιπόν; Γενναίος ή δειλός; Πατριώτης ή προδότης; 
Τα μεγάλα γεγονότα οδηγούν σε μεγάλα διλήμματα κι αυτά με τη σειρά τους σε μεγάλες αποφάσεις. Διαχρονικά.

1. Δούκας, εκδ. Βόννης, σελ. 279-280. Παρά Ν. Β. Τωμαδάκη, Δούκα-Κριτοβούλου-Σφραντζή-Χαλκοκονδύλη, Περί αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως, ’Αθηναι 1953, σελ. 60.
2.Βουγιουκλάκη Πηνελόπη, «Δαβίδ Μέγας Κομνηνός», 2003, Encyclopaedia of the Hellenic World, Asia Minor,  http://asiaminor.ehw.gr